Versnelling wegen verdeelt geesten

...

10-07-2002

Pag. 4

AMSTERDAM - De regels voor nieuwe infrastructuur gaan op de schop. Demissionair minister Netelenbos maakt er op de valreep een begin mee. Maar niet iedereen is daar onverdeeld positief over.

van onze redacteur

Bij de VVD, nog even paars coalitiegenoot van de sociaal-democrate Netelenbos, valt het plan van de minister 'op zich goed'. VVD-Tweede-Kamerlid Pieter Hofstra ziet het graag als er wordt gesnoeid in de regelgeving voor nieuwe wegen, spoorlijnen en waterwegen. Netelenbos' plan om de verkenningsfase nog hooguit een jaar in plaats van vijf jaar te laten duren, voldoet aan zijn wens. Er is ook geen andere keuze, stelt Hofstra. 'Het moet wel', zegt hij. Het duurt onder de huidige regels namelijk veel te lang voordat bijvoorbeeld een nieuwe weg er uiteindelijk ligt. 'Nu kan dat oplopen tot wel tien jaar.' Overigens volgt na een verkenning nog een zogeheten planstudiefase. Pas daarna begint de bouw.

Niettemin plaatst Hofstra kanttekeningen bij het voornemen van de aftredende Netelenbos. Die hebben er vooral mee te maken dat noch Netelenbos, noch haar partij het ministerie van Verkeer en Waterstaat in komende vier jaar gaat leiden. 'Netelenbos is uitgeregeerd. Het is goed dat zij iets voorbereidt maar ze moet niet over haar graf heen regeren.'

Van de liberaal moet de volgende minister heel goed kijken naar overtollige regelgeving. Het mandaat daarvoor hebben de onderhandelaars van CDA, VVD en LPF al in het regeerakkoord opgenomen. Er komt een spoedwet waarmee knelpunten op snelwegen sneller dan tot dusver worden aangepakt.

Daarbij gaat het volgens Hofstra echter alleen om wegverbredingen. 'Met die wet moet het mogelijk zijn om al twee jaar na de politieke besluitvorming met de bouw te beginnen.' Voor geheel nieuwe wegen moet er een zwaarder inspraakregime gelden, aldus Hofstra. Maar ook die regels moeten gestroomlijnd worden.

De nieuwe coalitie wil met de spoedwet voorkomen dat bestaande inspraakprocedures en belemmerende regelgeving tot vertragingen leiden. Om dat te bereiken worden de snelwegknelpunten in de spoedwet opgenomen. Het voordeel daarvan is, betoogt Hofstra, dat aparte wetsbehandelingen voor de projecten niet meer nodig zijn.

De voortvarendheid van VVD'er wordt niet helemaal gedeeld door het Interprovinciaal Overleg, de vereniging van provincies. Volgens een woordvoerder van de belangenorganisatie is het lang niet zeker dat een verkorting van de verkenningsfase ook tot een snellere bouw leidt. 'Het moet natuurlijk wel zorgvuldig gebeuren. Het mag niet zo zijn dat de nut- en noodzaakprocedure op een later tijdstip opnieuw moet plaatsvinden door politieke weerstand.'

Hetzelfde gevoel heeft de milieuorganisatie Stichting Natuur & Milieu. 'Voor ons staat de kwaliteit van een verkenning voorop, pas daarna de snelheid', aldus een woordvoerder. Bovendien vreest de organisatie dat milieuvriendelijke projecten weleens kunnen sneuvelen als de factor tijd de overhand krijgt. 'Het mag geen charmante manier worden om milieuvriendelijke projecten weg te filteren.'

Positief is Natuur & Milieu daarentegen over het recht dat belangenorganisaties krijgen om zelf een verkenning te starten. Voor de VVD'er Hofstra is dat nou weer een minpunt. 'Dat lijkt mij nou niet voor de hand liggen.'

christoph linke

© 2002 Concentra

Grote projecten Korte procedures - Beroepsklagers worden aangepakt

Kalles, E.G. van

15-11-2007

Pag. 3

Tweede Kamer wil 'niet-belanghebbenden' de toegang ontzeggen tot bezwaarprocedures

Bert van Kalles

Den Haag

Minister Camiel Eurlings van Verkeer en Waterstaat wil af van de ellenlange procedures bij de aanleg van wegen en spoorlijnen. Hij heeft daarvoor de commissie 'Snelle besluitvorming infrastructuur' aan het werk gezet onder leiding van voormalig DSM-topman Peter Elverding.

Kamerleden willen zijn adviezen niet afwachten en ondernemen zelf initiatieven om van de stroperigheid af te komen bij grote projecten. Met name de vele bezwaarprocedures tegen wegen, spoorlijnen en bouwlocaties zijn de CDA, PvdA en VVD een doorn in het oog. Zij vinden dat het recht van beroep en bezwaar beperkt moet worden tot de kring van direct belanghebbenden.

'Het regelterrorisme gijzelt ons land', zei VVD-woordvoerder Paul de Krom afgelopen week bij overleg over de commissie-Elverding. 'Er is een totale gekte rond de juridisering ontstaan', volgens CDA'er Ger Koopmans. 'We zijn verlamd door onze eigen procedures', aldus PvdA'er Roos Vermeij.

Minister Eurlings is 'verheugd over zo veel geestdrift'. 'Ik bespeur een gevoel van urgentie om nodeloos gejuridiseer aan te pakken.' Nederland wijkt volgens hem af van alle andere EU-landen. 'Het verhaal halen schiet door.' Eurlings wil terug naar 'een evenwichtige afweging van belangen'.

Koopmans (CDA) is het felst in zijn aanklacht. 'De beroepsklagers moeten aangepakt. Eén bezwaarmaker van driehoog achter is nu belangrijker dan alle democratische organen die besluiten nemen in het algemeen belang.'

CDA, PvdA en VVD zeggen iedereen het recht op inspraak te gunnen, maar de kring van bezwaarmakers moet worden beperkt tot 'belanghebbenden'. Wie dat zijn, blijft echter lastig te bepalen.

Voor het CDA staat vast dat beroep en bezwaar alleen open moet staan voor burgers en bedrijven die nieuwe wegen, bouwkavels of hoogspanningsmasten in hun achtertuin krijgen. Actiegroepen worden in de ban gedaan. Koopmans: 'Het besluit van Milieudefensie: wij willen geen nieuwe wegen meer, heeft meer invloed dan alle democratische besluiten samen. Dat kan niet langer.'

VVD'er De Krom spreekt van 'de onbalans in het systeem corrigeren in het belang van rechtsstaat en democratie'. En Vermeij van de PvdA wil eveneens 'niet-belanghebbenden' uitsluiten van de rechtsgang. 'Recalcitranten die er slechts op uit zijn om de zaak te traineren, moeten we hard aanpakken.'

Maar zij wil burgers niet het recht ontzeggen bezwaar te maken als zij bijvoorbeeld gezondheidsproblemen vrezen. 'Die mensen mogen zich wat mij betreft verenigen en laten vertegenwoordigen door een actiegroep.'

Vermeij legt liever de nadruk op het verkorten van procedures. Zij komt met een initiatiefwet over de 'bestuurlijke lus', zodat procedures even stilgelegd kunnen worden om foutjes te herstellen. 'Je hoeft dan niet steeds van voren af aan te beginnen.'

Wijnand Duyvendak van GroenLinks toont zich verbaasd over de felheid van de grote Kamerfracties. 'De rechter bedenkt het allemaal niet zelf, maar toetst alleen of de aanleg van een nieuwe weg zich goed verhoudt tot bijvoorbeeld de wet luchtkwaliteit.'

Milieudefensie komt volgens hem terecht op voor de gezondheid van mensen. 'Dat is legitiem bij de rechter.' De suggestie dat alle projecten worden tegenhouden door actiegroepen bestempelt Duyvendak als onjuist. Veel procedures bij de Raad van State over de luchtkwaliteit worden volgens hem door bedrijven gevoerd om concurrenten te weren.

De Tweede Kamer richt zich niet alleen op de vele bezwaarprocedures. Veel fracties willen ook van de ingewikkelde regelgeving af. De PvdA spreekt van 'een te grote regelcomplexiteit', het CDA van 'kilo's onderzoeken'. En volgens de VVD stelt de overheid eisen 'die bijna niet te doen zijn'. VVD'er De Krom wil dat de commissie-Elverding onderzoekt of er meer projecten vrijgesteld kunnen worden van de milieueffectrapportage.

Eurlings erkent dat ook de besluitvorming te lang duurt. Bestuurders praten volgens de minister te lang en stellen beslissingen uit. 'Ervoor kiezen om niet te kiezen is de slechtst mogelijke keuze.'

De PvdA is het met hem eens. Vermeij: 'Het is ook de bestuurscultuur. We zitten in Nederland de hele dag achter de vergadertafel. Daar moet de commissie-Elverding ook naar kijken.' CDA'er Koopmans heeft het over 'slappe knieën bij lagere overheden die de kool en de geit willen sparen'.

Naast juridisering en stroperige besluitvorming draagt ook het gebrek aan geld bij aan de trage besluitvorming bij grote projecten, erkent minister Eurlings. 'Al ligt het geld vaak lang te wachten tot het kan worden uitgegeven, er is altijd te weinig van.' Naar goed Haags gebruik heeft hij ook daar een commissie voor benoemd. Die moet - onder leiding van oud-minister en voormalige bankier Onno Ruding - kijken of er meer private financiering mogelijk is.

Ook de Kamer vindt dat tekort aan geld tot veel onrust, onduidelijkheid en vertragingen leidt rond grote projecten. Een aantal fracties zet vraagtekens bij het door de overheid gehanteerde kasstelsel omdat daarin geen rekening wordt gehouden met rentekosten, risico-opslagen en inflatie. Ook hierover moet Ruding advies geven, vinden zij.

Volgens Duyvendak van GroenLinks moet de Kamer echter de hand in eigen boezem steken. 'De snelweg A4 Midden-Delfland is bijvoorbeeld gestrand omdat besloten is het geld naar de spoortunnel bij Abcoude te sluizen. Dat heeft niets met lange procedures of wat dan ook te maken.'

Kan het sneller?

Wie doet wat

Commissie-Elverding

Onderzoekt versnelling van de besluitvorming infrastructuur

Commissie-Ruding

Kijkt of publieke werken met privaat geld sneller kunnen worden uitgevoerd

Ministers

Passen Algemene wet bestuursrecht, Tracéwet en Wet op de Ruimtelijke Ordening aan

Kamerleden

Komen met initiatiefwet en amendement 'bestuurlijke lus'

Bert van Kalles

Den Haag

Politiek Den Haag probeert over een breed front de besluitvorming te versnellen bij grote projecten, zoals nieuwe bouwlocaties, wegen, sporen en hoogspanningsleidingen. Bij procedurefouten moeten inspraak en besluitvorming vaak opnieuw worden gedaan.

Justitieminister Ernst Hirsch Ballin heeft een wetswijziging klaarliggen om fouten te herstellen zonder de procedure af te breken. Het voorstel is echter verpakt in een grote herziening van de Algemene Wet Bestuursrecht (AWB), zodat het nog lang kan duren voordat de nieuwe aanpak een feit is.

PvdA-Kamerlid Roos Vermeij komt daarom met een eigen initiatiefwetsontwerp om fouten tussentijds te herstellen via een zogeheten 'bestuurlijke lus'. Vrom-minister Jacqueline Cramer wil dit voorstel graag overnemen en de Wet Ruimtelijke Ordening aanpassen.

Maar Vermeij zet zelf door. Zij is bang dat Cramer moet aansluiten bij de trage AWB-wijziging. Vermeij wil liever geen aparte regeling voor ruimtelijke ordening, maar een brede aanpak om juridische wildgroei te voorkomen.

CDA-Kamerlid Ger Koopmans gaat een amendement indienen om de bestuurlijke lus toe te voegen aan de nieuwe Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht. Deze wet bundelt een groot aantal vergunningen die nodig zijn om te kunnen bouwen.

Ook verkeersminister Camiel Eurlings komt in actie. Hij wil de bestuurlijke lus zo snel mogelijk aanbrengen in de Tracéwet. Deze wet wordt ingezet bij grote projecten en bundelt de besluitvorming van verschillende ministeries.

© 2007 FD Mediagroep

Verbeterde Tracéwet

21-04-2008

Pag. 5

Na genomen wegbesluit niet meer dralen

Decennialang bezig zijn met het realiseren van infrastructurele projecten, het is te gek voor woorden. Geleidelijk begint dat besef in brede kring door te dringen. We doen onszelf enorm tekort door de aanleg van de zo broodnodige basisinfrastructuur te laten vastlopen op telkens weer nieuwe procedures. Gevolg is een steeds meer dichtslibbend wegennet.

Prima dat minister Eurlings van Verkeer eind vorig jaar de Commissie versnelling besluitvorming infrastructurele projecten heeft ingesteld. Vandaag brengt die commissie-Elverding haar advies. uit. Hoofdlijn daarvan is geen nieuwe spoed- of speciale wet te maken, maar de bestaande Tracéwet te herzien. Zodanig dat enorme vertragingen als gevolg van tegenwerking vanuit gemeenten, door beroep van burgers, actiegroepen en milieubeweging vanaf een zeker moment in de procedures worden uitgebannen.

Elverding bepleit dat de beleidsmakers al in de voorbereidingsfase overeenstemming bereiken met alle publieke overheden van hoog tot laag. Uiteindelijk moet er een plan komen waaraan iedereen zich committeert. Desnoods moet een provincie of het Rijk zelf een dwarsliggende gemeente 'overrulen'. Ook inspraak van burgers en actiegroepen moet in die fase goed zijn geregeld. Daarna, als er eenmaal een politiek gedekt besluit ligt, inclusief een toets van de Raad van State, moet een project hoe dan ook doorgaan.

Grote vraag is wat minister Eurlings met het advies gaat doen. Neemt hij het over dan is het belangrijk dat in de wetsaanpassing de procedure in haar tweede fase - nadat een besluit eenmaal is genomen en politiek bekrachtigd - goed wordt dichtgetimmerd. En ook de Kamers moeten die tweede fase zien dicht te houden.

Eén kanttekening. Het mobiliteitsprobleem kan niet alleen worden opgelost met asfalt. Bovenaan staat dat het kabinet snel duidelijker wordt rond de invoering van kilometerbeprijzen. Worden bijvoorbeeld de huidige autobelastingen inderdaad zodanig afgebouwd dat de gemiddelde automobilist in het nieuwe decennium per saldo niet veel duurder uit is? Bovendien moeten werkgevers en werknemers slimmer omgaan met hun mobiliteit, en zoeken naar alternatieven voor het rijden in de spits.

© 2008 FD Mediagroep

Ministers winkelen nu al selectief in advies versnelling infraprojecten

Kalles, B. van

22-04-2008

Pag. 3

Camiel Eurlings blij met nieuwe spoedwetten, Jacqueline Cramer met opleveringstoets

Bert van Kalles

Den Haag

Verkeersminister Camiel Eurlings en milieuminister Jacqueline Cramer zijn beiden zeer tevreden met de aanbevelingen van de commissie-Elverding, die het kabinet adviseert de besluitvorming bij infrastructurele projecten te versnellen. De reden van hun blijdschap loopt echter sterk uiteen.

Eurlings benadrukte maandag, toen hij het rapport in ontvangst nam, het belang van twee spoedwetten die volgens de commissie kunnen worden ingezet. 'Dat is uit mijn hart gegrepen.' Cramer was juichend over het behoud van inspraak en bezwaarprocedures voor burgers: 'Die worden niet verminderd, maar verduidelijkt.' En zij omarmt de 'opleveringstoets', waarbij na aanleg van een nieuwe weg voortaan wordt gemeten of de milieunormen zijn gehaald. 'Als dat niet goed uitpakt, is er de verplichting ze alsnog te realiseren.'

De reactie van de ministers volgde direct na de uitspraak van commissievoorzitter Peter Elverding dat alle 35 aanbevelingen van zijn commissie met elkaar samenhangen. 'Er mag niet selectief worden gewinkeld in ons advies.'

Elverding, voormalig bestuursvoorzitter van DSM, komt met 35 aanbevelingen voor een structurele vereenvoudiging van de besluitvormingsprocedures en het wegnemen van juridische knelpunten. Die vormen volgens hem de kern van zijn advies. In aanvulling daarop heeft de commissie gekeken naar de mogelijkheid voor spoedwetgeving voor heel grote projecten en urgente knelpunten. Voor die laatste categorie kan de Spoedwet wegverbreding uit 2003 worden uitgebreid tot de Spoedwet wegaanpassing. 'Het is aan de politiek om te bepalen of er urgente projecten zijn die met een spoedwet moeten worden aangepakt', stelt de commissie.

Minister Eurlings stortte zich direct met passie op de aanbevelingen en maakte zijn positie direct duidelijk. 'We zijn vastgelopen in het moeras van regeltjes en bang geworden knopen door te hakken. Dit soort besluiteloosheid kunnen we ons niet meer permitteren.' Nederland is volgens hem verzand in een 'rekencrisis en een juridisering waar je koud van wordt'. 'Bij de Tweede Maasvlakte zijn 6000 pagina's aan milieueffectrapportages opgesteld.'

Daarmee wekt Eurlings de suggestie dat de commissie van deze MER-rapporten af wil. Maar volgens Elverding is dat niet zo. 'Ook in de toekomst blijven we in de eerste fase van besluitvorming alternatieven afwegen, inclusief MER-rapportages. We willen wel grenzen stellen aan wat er allemaal wordt uitgezocht.'

Ook burgers en bedrijven worden niet in hun rechten beknot als het aan Elverding ligt. 'Er is geen sprake van vermindering van de inspraak. Ook beroep en bezwaar blijven gewoon mogelijk.' De commissie wil wel de beroepsmogelijkheden van lagere overheden beperken en regelen dat de bestuursrechter vaker schadevergoeding toekent, zodat besluiten minder vaak worden vernietigd.

Als de politiek de 35 aanbevelingen allemaal overneemt, kan de beslistijd voor infrastructuur worden gehalveerd, denkt Elverding. Nu duurt het gemiddeld elf jaar voordat de asfaltmachines aan de slag kunnen. Dat kan worden teruggebracht naar vijf jaar voor complexe infrastructuur en twee jaar voor eenvoudige projecten.

Het complex van procedures bij de wegenaanleg moet voortaan worden gevangen in twee fasen, zegt de commissie. De eerste is de 'brede verkenningsfase'. Burgers, bedrijven, lagere overheden en milieuorganisaties komen daarin ruimschoots aan bod. Alternatieven worden op hoofdlijnen afgewogen en binnen een vastgelegde termijn moet 'een helder voorkeursbesluit' worden neergelegd.

Het parlement neemt uiteindelijk het besluit over één alternatief, dat bindend moet zijn voor alle bestuurders, vindt Elverding. 'Die eerste fase gaat flink meer tijd kosten', erkent hij. 'Dat mag, want dat verdient zich dubbel en dwars terug in de vervolgfase.' Cruciaal is dat bestuurders en politici daarna 'de rug recht houden'.

Daarna volgt de uitwerking in een tracébesluit. 'In deze fase hoeft maar één variant te worden uitgewerkt. Dat kan binnen een jaar', meent Elverding. Gedetailleerd rekenwerk moet achterwege blijven en vervangen worden door 'vuistregels en onzekerheidsmarges'.

Dat kan volgens Elverding omdat alles wordt afgesloten met de opleveringstoets. 'Dan wordt feitelijk gemeten of milieunormen worden gehaald. Zo niet, dan moeten er aanpassingen volgen.' De maatregelen daarvoor moeten vooraf zijn vastgelegd.

Sneller en beter

De aanbevelingen

Verkenningsfase

Iedereen mag zijn zegje doen over een infraproject. Parlement besluit over één voorkeur

Uitwerkingsfase

Alleen voorkeursvariant wordt uitgewerkt in tracébesluit

inspraak en bezwaar

Inspraak, beroep en bezwaar voor burgers en bedrijven blijven

Spoedwetgeving

Alleen mogelijk maken voor zeer grote of urgente projecten

Elverding (r), naast Vrom-minister Cramer (l) en Eurlings (Verkeer), wil minder beroepsmogelijkheden voor gemeenten

Foto: Roger Dohmen

© 2008 FD Mediagroep

Slachtofferrol bij wegenaanleg past Camiel Eurlings niet langer

Kalles, B. van

26-04-2008

Pag. 18

Bert van Kalles

Verkeersminister Eurlings is geen slachtoffer maar dader van trage besluiten bij wegenaanleg. Hij wil spoedwetten, maar kan beter voorrang geven aan structurele oplossingen.

Bij de aanleg van wegen hebben bestuurders en politici, inclusief verkeersminister Camiel Eurlings, jarenlang de rol van slachtoffer gespeeld. Het beeld werd opgeroepen dat zij stonden te trappelen om wegen aan te leggen, maar dat hun ambitie werd gefrustreerd door klagende en procederende burgers en actiegroepen.

De adviescommissie van voormalig DSM-topman Peter Elverding, die de trage besluitvorming bij infrastructurele projecten onderzocht, heeft deze week de bestuurders en politici ontmaskerd. Zij blijken geen slachtoffers maar daders. Zij hebben de stroperige wet- en regelgeving opgetuigd. Zij houden bij de voorbereiding, besluitvorming en uitvoering van infraprojecten te veel opties open. En zij komen steeds met wijzigingen waardoor de asfaltmachines niet kunnen uitrijden.

Elverdings aanbeveling luidt: bestuurders en politici moeten eindelijk een rechte rug tonen. Als na een gedegen voorbereiding de keuze is gemaakt voor een wegenproject en het parlement geeft zijn zegen, dan moet daar strikt aan worden vastgehouden. Pas dan kan de voorbereidingstijd voor grote wegenprojecten worden teruggebracht van elf naar vijf jaar.

Elverding ziet geen reden om inspraak, beroep en bezwaar drastisch te beknotten. Hij propageert juist een aanpak waarbij de inspraak in de eerste fase zo ruim mogelijk wordt gemaakt. En tot het eind toe blijven beroep en bezwaar mogelijk. Alleen overheden moeten minder beroepsmogelijkheden krijgen.

Dat komt hard aan in politiek Den Haag. Eurlings sprak bij de presentatie van het advies van de commissie nog liefkozend over 'beste Peter', maar hij moet teleurgesteld zijn. Zijn CDA gaf niet voor niets als reactie: 'Dit advies ruikt te weinig naar asfalt.'

De verwachtingen waren hoog gespannen. Elverding zou alles en iedereen opzij schuiven en de verkeersminister volmacht geven om snel een flink aantal wegen aan te leggen. Dat verwachtingspatroon is volop gevoed door premier Jan Peter Balkenende en zijn kroonprins Camiel Eurlings. Vorig jaar al nam Eurlings een voorschot op de aanbevelingen door een 'bestuurlijke lus' aan te kondigen in de Tracéwet. Die moet inspraak, beroep en bezwaar voorkomen als zijn ministerie fout zit en wordt teruggefloten door de bestuursrechter. 'We moeten oppassen dat de besluitvorming bij de wegen niet uitsluitend een zaak wordt van juristen', zei hij toen.

In de maanden daarna zette Eurlings steeds het beeld neer dat inspraak, beroep en bezwaar de boosdoeners zijn. Klassiek is zijn voorbeeld dat de milieueffectrapportages voor de aanleg van de Tweede Maasvlakte 'meer dan 6000 pagina's dik' zijn. 'Alleen al tien pagina's gaan over het gehoor van de zeebaars in verband met het plonzen van een zandschep op water. Gelukkig is de uitkomst positief voor de beestjes.'

Jan Peter Balkenende deed volop mee aan deze beeldvorming. De premier nam eerder dit jaar op een congres van VNO-NCW geen verantwoordelijkheid voor de trage besluitvorming bij infraprojecten, maar waste zijn handen in onschuld. Maanden voor Elverding zijn analyse klaar had, wist Balkenende de oorzaak van de problemen al: 'Nederland verstart door doorgeschoten inspraakprocedures.'

Nu Elverding heeft gesproken, blijken bestuurders en politici zelf het probleem te zijn. Om zijn aanbevelingen te kunnen opvolgen, zal Eurlings een mentale draai moeten maken. Zover is hij nog niet. Bij de presentatie van het advies benadrukte hij het belang van spoedwetten. Elverding heeft die mogelijkheid alleen geopperd als aanvulling op de structurele veranderingen die nodig zijn bij de besluitvorming voor de aanleg van infrastructuur.

Spoedwetgeving doet het goed bij de kiezers, maar kost tijd en aandacht en ligt politiek gevoelig. Eurlings wijst er bovendien zelf op dat de Spoedwet wegverbreding - ingevoerd door LPF-minister Roelf de Boer en uitgebreid door CDA-minister Karla Peijs - nauwelijks leidt tot versnelling van de wegenaanleg.

De ambitieuze verkeersminister moet zich leren beheersen en laten zien dat hij een politiek leider is door prioriteit te geven aan maatregelen die de besluitvorming echt versnellen. Elverding biedt hem een unieke kans om nog deze kabinetsperiode de benodigde aanpassingen van wet- en regelgeving af te ronden. Dan halveert de tijd die nodig is om over de aanleg van wegen te besluiten en zijn lapmiddelen niet langer nodig.

Eurlings werkt ook nog aan de kilometerbeprijzing voor het wegverkeer en aan convenanten met het bedrijfsleven om het zakelijk autoverkeer met 5% terug te dringen. De Taskforce mobiliteitsmanagement van oud-FNV-voorzitter Lodewijk de Waal rapporteert daar binnenkort over. Als het de jonge CDA-bewindsman lukt dit totaalpakket door het parlement te loodsen, dan kan hij de geschiedenis in gaan als de eerste verkeersminister die echt iets heeft gedaan tegen de files.

Bert van Kalles is correspondent vanHet Financieele Dagblad in Den Haag.E-mail: kalles@fd.nl

Balkenende voedde de beeldvorming dat Nederland leidt aan doorgeschoten inspraakprocedures

Balkenende voedde de beeldvorming dat Nederland leidt aan doorgeschoten inspraakprocedures

Illustratie: Mirjam Vissers

© 2008 FD Mediagroep

Versoepel voorstellen infrastructuur

Heuvelhof, E. ten

07-05-2008

Pag. 7

Ernst ten Heuvelhof

Suggesties commissie-Elverding zijn zo streng dat ze averechts uitwerken voor betrokken organisaties

De voorstellen die de commissie-Elverding heeft gedaan om de besluitvorming over infrastructuur te versnellen zijn streng voor de betrokken organisaties, inclusief het Rijk zelf. Ze zijn zelfs zo streng dat ze wel eens averechts zouden kunnen uitpakken. Door wat minder discipline te eisen en wat meer ruimte te bieden aan de betrokkenen, neemt de kans op daadwerkelijke versnelling juist toe.

Files groeien en groeien. Besluitvorming over nieuwe infrastructuur verloopt traag. De commissie-Elverding kreeg opdracht om uit te zoeken waarom het allemaal zo lang duurt. Bij de overigens interessante suggesties van de commissie plaats ik twee kanttekeningen.

Ten eerste, de commissie-Elverding stelt dat de eerste fase van het proces, de zogenoemde verkenningsfase, moet resulteren in een richtinggevend definitief besluit. Met alleen dit besluit wordt vervolgens verder gewerkt. De commissie stelt wel als eis dat deze eerste fase uiterst zorgvuldig en met alle relevante stakeholders moet worden opgezet.

Deze verkennende fase zou kunnen eindigen met een breed ondertekend convenant. In latere fasen kan hier niet meer op worden teruggekomen. Lagere overheden zouden hierna niet meer in beroep kunnen gaan.

Gegeven de opzet van de commissie zullen belanghebbenden zich realiseren dat het nu of nooit is. Daarom zullen zij in deze fase majoreren en niet geneigd zijn veel toe te geven. De spanning op deze eerste fase zou gemakkelijk zo hoog kunnen worden dat men er niet uit komt. Of het zal helpen dat het Rijk voor deze fase een termijn stelt, is maar zeer de vraag. Een 'commitment', een zelf opgelegde verplichting, laat zich nu eenmaal niet afdwingen met een deadline.

De oplossing kan zijn om betrokkenen toch ruimte te gunnen voor reactie later in het proces. Door partijen deze ruimte te geven zullen zij in deze eerste fase eerder akkoord gaan. Immers, zij hebben nog zicht op een herkansing. De herkansing moet dan wel geconditioneerd zijn. Zo zou deze optie bijvoorbeeld alleen bij grote belangen en in geval van onvoorziene omstandigheden benut kunnen worden.

Ten tweede, de commissie-Elverding constateert terecht dat ook onvoldoende financiële ruimte veelal een reden is voor vertragingen. De commissie is van mening dat reeds in de verkenningsfase duidelijk moet zijn dat geld geen beperkende voorwaarde is. De commissie doet hierbij de interessante suggestie om een opleveringstoets verplicht te stellen.

Binnen een jaar na oplevering van de weg zouden de milieueffecten moeten worden gemeten en, indien nodig, zouden maatregelen getroffen moeten worden om de negatieve milieueffecten te reduceren tot het afgesproken en genormeerde niveau. Dit betekent een verbetering ten opzichte van de huidige praktijk, waarin alle maatregelen op basis van aannamen en berekeningen worden getroffen. Ook dit legt druk op het proces, al is het maar omdat de financieel verantwoordelijken zullen beseffen dat zij na afloop nog een rekening gepresenteerd kunnen krijgen voor additionele maatregelen die zij moeten betalen. In de financiële wereld zijn dit soort openeinderegelingen niet populair.

Deze voorstellen zouden gemakkelijk tot blokkades kunnen leiden vanuit de begroting. Ook hiervoor geldt weer dat deze druk weggenomen kan worden door ook financiële actoren de ruimte te geven in een latere fase het commitment te relativeren, maar ook dit moet weer streng geconditioneerd zijn. Alleen bij extreme en onvoorziene ontwikkelingen zou deze optie mogen worden benut.

Al met al heeft de commissie interessante voorstellen gedaan. De voorstellen vragen harde commitments in een vroeg stadium en veel bestuurlijke discipline van betrokkenen. Maar dit zou de betrokken organisaties wel eens kopschuw kunnen maken, wat ten koste kan gaan van hun commitment, met mogelijk vertraging tot gevolg. Meer ruimte en een wat lossere organisatie van het proces zouden wel eens tot versnelling kunnen leiden. Met enkele beperkte aanpassingen kan de versnelling inderdaad gerealiseerd worden.

De spanning in de eerste verkennende fase kan zo hoog oplopen dat men er niet uit kan komen

Illustratie: Rik Kamps

© 2008 FD Mediagroep

Wegenbouw nog jaren op slot door luchtkwaliteit

Kalles, B. van

05-06-2008

Pag. 5

CDA wil spoedwet, PvdA fel tegen

Bert van Kalles

Den Haag

De oplossingen waaraan verkeersminister Camiel Eurlings werkt om de vastgelopen aanleg van wegen vlot te trekken, dreigen allemaal te stranden. Veel wegenbouw is door de rechter geblokkeerd omdat niet wordt voldaan aan de luchtkwaliteitseisen. Eurlings wil dat probleem onder meer te lijf met de aanbevelingen van de commissie-Elverding om de besluitvorming te versnellen.

Maar volgens commissielid Niek Ketting biedt het advies-Elverding om de inspraak, beroep en bezwaar anders te organiseren, 'geen oplossing voor de actuele problemen bij de wegenaanleg'. Dat heeft hij de Tweede Kamer woensdag laten weten op een hoorzitting over het rapport-Elverding. Volgens Ketting heeft de commissie bij de luchtkwaliteit 'rekening gehouden met de politieke realiteit'. De Kamer is sterk verdeeld over het ontkoppelen van wegenaanleg en luchtkwaliteit.

Minister Eurlings probeert ook af te komen van de bijzondere invulling die Nederland geeft aan de Europese regels voor luchtkwaliteit. Alleen Nederland toetst voor elk wegenproject afzonderlijk of de grenswaarden voor luchtkwaliteit niet worden overschreden.

Volgens Ketting, die ook voorzitters is van de commissie MER (Milieueffectrapportage) kan die individuele toets pas vervallen als er met Brussel overeenstemming is over het nieuwe Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. 'Maar dat zien we voorlopig niet gebeuren. Daar is een lang traject voor nodig.'

Kamerleden en deskundigen, die op de hoorzitting aanwezig waren, zijn verrast door de gerezen problemen. 'Wat Ketting hier zegt is nieuw voor mij', aldus Elco Brinkman, voorzitter van Bouwend Nederland en bestuurslid van werkgeversorganisatie VNO-NCW. 'Ik word daar niet vrolijker van.'

Zelf had Brinkman nog meer slecht nieuws voor de Kamerleden. De derde oplossing waaraan Eurlings werkt, blijkt ook stroef te lopen. Hij wil de luchtkwaliteit op een andere manier meten, zodat geblokkeerde wegenprojecten alsnog doorgang kunnen vinden. 'Ik krijg steeds meer signalen dat het allemaal niet meevalt om oplossingen te zoeken in een ander soort metingen', aldus Brinkman.

Het CDA is 'verbijsterd' over de situatie. 'Een bom onder de versnelling van wegenprojecten', zegt Kamerlid Ger Koopmans. 'Het kan toch niet zo zijn dat dit kabinet na vier jaar regeren bijna geen wegen heeft aangelegd. Ik ga de minister vragen een spoedwet klaar te zetten om wegenaanleg en luchtkwaliteit te ontkoppelen.'

Coalitiegenoot PvdA voelt daar echter niets voor. 'Behoorlijk onbespreekbaar', aldus Kamerlid Roos Vermeij. 'De PvdA gaat de luchtkwaliteit niet opofferen.'

Veel vertraging

Luchtkwaliteit legt tientallen projecten wegenbouw stil

Eurlings in actie

Minister werkt op drie fronten om aanleg te versnellen

Andere regels

Aanpassing wetten en regels stuit echter op grote problemen

© 2008 FD Mediagroep

Rudings visie

20-06-2008

Pag. 9

Realisatie advies Elverding is voorwaarde

Aan een tekort aan adviezen zal het niet liggen als minister Eurlings van Verkeer de komende jaren in de strijd tegen de files moet verzaken. Na het fundamentele advies van de commissie-Elverding over versnelling van de besluitvorming rond de aanleg van infrastructuur in april, het rapport van de commissie-Noordzij over de transportbelemmeringen in Nederland eerder deze maand, ligt nu het advies van de commissie-Ruding op tafel over private financiering van infrastructuur. De oud-minister van Financiën presenteert de private sector als de ideale partner om zaken mee te doen als het gaat om aanleg van wegen, bruggen, tunnels en spoor. Worden er zaken gedaan, dan leidt dat tot goedkopere, betere, snellere en meer infrastructuur.

Ruding zelf noemt zijn advies pragmatisch. Veel aanbevelingen lijken in vergelijking met die van de andere commissies gemakkelijk uit te voeren. Dat kan snel meer en betere projecten opleveren voor minder geld. Wie wil dat niet? Ruding beveelt onder meer aan de ambtenarij verder te professionaliseren, er meer continuïteit in aan te brengen, procedures te standaardiseren, te focussen op één soort contract, aanbestedingsprocedures aan te passen, de pps-kennis op peil te houden, hulp te bieden aan lagere overheden als zij projecten kunnen versnellen en een aantal brede fondsen in te richten. De baten wegen dan zeker op tegen de kosten.

Op één aanbeveling heeft het kabinet minder grip. Ruding adviseert de overheid om niet alle risico's te willen neerleggen bij de private partijen, gevoed door argwaan en wantrouwen jegens de snelle jongens van de markt. Maar dat is geen zaak van gemoed. Het is een politieke kwestie waarin de Tweede Kamer de dans leidt. Het parlement is geneigd te veel te eisen voor het aanbestedingsbedrag en voortdurend met aanvullende eisen te komen.

De vraag is of private financiers zo voldoende zekerheid kunnen krijgen over het politieke commitment bij projecten. Dat maakt het nog belangrijker dat de twee maanden oude voorstellen van Peter Elverding voor kortere besluitvormingsprocessen snel worden uitgevoerd: snellere procedures die garanties bieden en waarbij het politieke commitment niet kan wegsijpelen.

© 2008 FD Mediagroep

Dubbel aantal snelwegprojecten

Verbraeken, H.

12-07-2008

Pag. 3

Eurlings brengt extra snelwegverbredingen onder in nieuwe spoedwet voor versnelde uitvoering

Hans Verbraeken

Amsterdam

Het aantal snelwegprojecten dat minister Camiel Eurlings van Verkeer onder de aangepaste nieuwe spoedwet versneld wil laten uitvoeren, is bijna verdubbeld, van 22 naar 43 wegvakken. Daartoe heeft het kabinet gisteren besloten. Komend najaar moet de Tweede Kamer groen licht geven aan de vernieuwde spoedwet inclusief deze projecten. Het kabinet vraagt nu eerst de Raad van State om een spoedadvies.

De lijst is onder meer verrijkt met de wegverbreding A2 Holendrecht-Maarssen, A2 Oudenrijn-Everdingen, met de verbreding van de A4 Burgerveen-Leiden, de aanpak van de A4 Leidschendam Prins Clausplein, en de aanleg van spitsstroken op de A9 Alkmaar-Uitgeest. Door een vernieuwde benadering van de luchtkwaliteitsproblematiek in de planuitwerkingsfase kunnen meer projecten onder de spoedprocedure worden gerangschikt.

De nieuwe spoedwet is geënt op het in april uitgebrachte advies van de commissie-Elverding, oftewel de Commissie versnelling besluitvorming infrastructurele projecten. In dat door minister Eurlings gevraagde advies doet oud-DSM-topman Peter Elverding voorstellen voor besluitvormings- en procedurewijzingen die de aanlegtijd van wegen met de helft zou verminderen, onder meer door minder vergaande milieuprocedures.

Elverding adviseerde onder meer in de planuitwerkingsfase van projecten te kiezen voor beperkter en minder minutieus onderzoek naar de effecten van een project. Er moet gewerkt worden met minder variabelen, met eenvoudige berekeningen op basis van 'gevalideerde' vuistregels. Daarbij moeten bandbreedten gelden, voorzien van een pakket maatregelen, voor het geval dat de milieueffecten buiten de bandbreedten vallen.

De nieuwe kabinetsvoorstellen voorzien inderdaad in een minder ver gaande milieueffectrapportage (MER) die - in tegenstelling tot nu - niet méér eisen stelt dan de Europese Commissie, en minder vergaande onderzoeksverplichtingen voorschrijft. Zo beperkt het wetsontwerp het onderzoeksgebied rond een bepaald wegvak, waardoor meer projecten rijp worden voor een versnelde procedure. Bovendien wordt het mogelijk, in afwachting van het nog door Brussel goed te keuren Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), toch al met projecten te starten. Het NSL is een systeem om te komen tot landelijke saldering van projecten met het oog op hun effecten op de luchtkwaliteit in omliggende gebied.

De nieuwe wet vervangt de oorspronkelijke Spoedwet wegverbreding van 2003. Ook die was bedoeld om versneld wegaanpassingen te kunnen verrichten zonder daarvoor de langere Tracéwetprocedure te hoeven doorlopen. Maar de wet leverde niet de beoogde snellere aanpak. De projectuitvoering liep vast doordat projecten door de luchtproblematiek bij de rechter strandden en lopende procedures op grond van jurisprudentie moesten worden herzien.

De nieuwe, langere lijst van 43 projecten bestrijkt alle wegaanpassingsprojecten uit het zogenaamde fileplan ZSM (Zichtbaar, Slim en Meetbaar), inclusief een zestal projecten uit de verkorte Tracéwetprocedure. De eerdere lijst van 22 snelwegverbredingen was een indicatieve opsomming van twee maanden geleden. Die indicatieve lijst omvatte elf snelle benuttingsmaatregelen, zoals aanleg van spitsstroken of plusstroken en elf verbredingen met een meer structurele oplossing.

Dossier: fd.nl/kilometerheffing

Meer asfalt

Meer projecten

Kabinet wil aantal versnelde snelwegaanpassingen bijna verdubbelen tot 43

Versnelde aanleg geschiedt op basis van nieuwe spoedwet, waartoe kabinet gisteren heeft besloten

Door het onderzoeksgebied voor de luchtwaliteitseffecten rond een bepaald wegvak te beperken, komen meer wegprojecten in aanmerking voor versnelde procedure

Tweede Kamer moet in het najaar oordeel uitspreken

© 2008 FD Mediagroep

Milieuregels gekortwiekt in strijd tegen recessie

Kalles, B. van;Broekhuizen K.J.C.

04-07-2009

Pag. 1

Snellere bouw via soepeler regels

Klaas BroekhuizenBert van Kalles

Den Haag/Amsterdam

Het kabinet gaat de komende vier jaar minstens 58 grote investeringsprojecten versneld uitvoeren door regels te versoepelen, procedures te verkorten en besluitvorming te versnellen. Het gaat vooral om het opknappen en bebouwen van stedelijke gebieden, de aanleg van wegen en spoor en de renovatie van bruggen en waterwegen.

Voor alle 58 projecten vervalt bijvoorbeeld de eis om bij milieu-effectrapportages ook alternatieven te bedenken. Ook kunnen minder burgers en bedrijven bezwaar maken tegen de projecten en worden beroepsprocedures bij de rechter verkort van een jaar tot maximaal zes maanden.

Dat blijkt uit de Crisis- en herstelwet waarover het kabinet vrijdag een akkoord heeft bereikt. Het wetsontwerp is nu voor advies naar de Raad van State en wordt op Prinsjesdag in de Kamer verwacht.

De maatregelen gaan gelden vanaf 1 januari 2010. Van milieubeschermers kwam vrijdag de kritiek dat het kabinet de recessie als excuus gebruikt. De maatregelen zouden niet bijdragen aan het oplossen van de huidige crisis., zeker omdat die pas volgend jaar ingaan.

Premier Jan Peter Balkenende sprak vrijdag echter van 'ongewone tijden die om ongewone maatregelen vragen'. 'De recessie is diep en er is daarom alle reden om te werken aan versterking van de bedrijvigheid. Meer dan ooit zijn groei en werk topprioriteiten.'

Via deze crisiswetgeving wil het kabinet vooral de bouwsector een impuls geven. De 'crisisaanpak' gaat gelden voor grote wegenprojecten zoals tussen Schiphol en Almere (A6/A9), de A4 Midden-Delftland en de passage van de A2 bij Maastricht. Ook gebiedsontwikkelingen zoals de Noordelijke IJ-oevers in Amsterdam, de Zuidplaspoelpolder bij Gouda en de Stadshavens in Rotterdam vallen onder de nieuwe crisiswetgeving.

Verder moeten duurzame projecten, zoals windmolenparken en afvang en opslag van CO2, gebruik kunnen maken van de soepeler regels en verkorte procedures.

De bouwbranche is tevreden met de aanpak van het kabinet. Brancheorganisatie Bouwend Nederland noemt de maatregelen 'hard nodig'. Uit ramingen van onderzoeksinstituut EIB blijkt dat de bouwproductie de komende twee jaar met 15% daalt.

Ondernemersorganisatie VNO-NCW is ook tevreden maar wil de projectenlijst wel uitbreiden met onder meer de verbreding van de A27. Verder wil VNO-NCW dat belangenorganisaties niet langer via de rechter projecten kunnen blokkeren. 'De crisiswet moet Raad van State-proof zijn, anders verdwijnt de versnelling weer net zo snel achter de horizon.' Hoogleraar gebiedsontwikkeling Friso de Zeeuw vreest dat tegenstanders alles uit de kast gaan halen om de projecten alsnog tegen te houden.

Natuur en Milieu spreekt van 'een uitholling van de rechtsbescherming' en noemt de wetgeving schadelijk voor grote maatschappelijke belangen. Balkenende noemde die reactie 'prematuur'.

Pagina 3: Crisisaanpak

Schop de grond in

Crisis- en herstelwet

Kabinet akkoord over crisiswetgeving om investeringen te versnellen

Regels 1 januari versoepeld, procedures verkort, beroep en bezwaar ingeperkt

'Crisisaanpak' gaat gelden voor minstens 58 projecten: wegen, waterwerken, gebiedsontwikkeling en spoor

Ondernemers tevreden, milieuorganisaties in verzet

© 2009 FD Mediagroep

Ondernemers blij met versnelling van procedures

Berentsen, L.

07-10-2009

Pag. 3

Laurens Berentsen

Den Haag

Ondernemersorganisaties staan positief tegenover de Crisis- en herstelwet, de wet waarmee het kabinet tijdelijk de procedures rond duurzame energievoorziening, infrastructurele projecten en nieuwbouw wil versnellen om zo de economie een extra stimulans te geven. Natuur- en milieuorganisaties zijn faliekant tegen de wet, die volgens hen een bedreiging vormt voor de leefomgeving en in hun ogen bovendien overbodig is.

Dat bleek gisteren tijdens een hoorzitting die de Tweede Kamer hield over de Crisis- en herstelwet, een uitvloeisel van het crisispakket dat het kabinet in maart is overeengekomen. Behalve bedrijfsleven en milieuorganisaties vroeg de Kamer provincies en gemeenten naar hun mening.

Volgens voorzitter Elco Brinkman van Bouwend Nederland moet de Crisis- en herstelwet ertoe leiden dat het extra geld dat de regering in de economie pompt, ook kan worden gebruikt. Daarvoor is bestuurlijke snelheid noodzakelijk, stelde de voorman van de bouwsector. 'Het extra geld dat de overheid beschikbaar heeft gesteld, druppelt nu maar langzaam door in de bouw.'

Brinkman pleitte ervoor de uitvoering van de wet nauw te volgen, zodat daaruit lessen voor de toekomst kunnen worden getrokken. Het grootste deel van de wet, die bestaat in het opschorten van bestaande wet- en regelgeving, geldt tot 1 januari 2014.

Verschillende sprekers benadrukten dat de wet niet dé panacee is om een einde te maken aan trage besluitvormingsprocessen en langlopende bezwarenprocedures, een veelgehoorde klacht van het bedrijfsleven. Werkgeversorganisatie VNO-NCW liet bij monde van August Mesker weten dat 'alle kleine beetjes helpen'.

VNO-NCW wil in aanvulling op de wet de mogelijkheid om bij de rechter bezwaar te maken tegen een project verder beperken. De Crisis- en herstelwet regelt dat burgers alleen bezwaar kunnen maken als zij direct in hun eigen belang worden geschaad. De ondernemerslobby wil dat dit ook geldt voor rechtspersonen zoals milieuorganisaties, die volgens de wet nog wel bezwaar kunnen maken met een beroep op het algemeen belang. 'De afweging van het algemeen belang hoort thuis in de politiek', zei Mesker daarover.

Vertegenwoordigers van provincies en gemeenten gaven aan dat bezwarenprocedures zeker niet de enige en misschien ook niet de belangrijkste sta-in-de-weg zijn voor de gewenste snelheid. Zij verwezen daarbij naar het rapport van de commissie-Elverding, die eerder tot de conclusie kwam dat veel van de vertraging voortvloeit uit besluitvorming bij de overheid.

Gedeputeerde Piet Adema van de provincie Friesland waarschuwde er in dit verband voor dat de Crisis- en herstelwet kan leiden tot vertraging van projecten die niet onder deze wet vallen. In een bijlage van de wet zijn 58 infrastructurele projecten aangewezen die in aanmerking komen voor de bekorte procedure. In de eerder aangenomen Spoedwet voor wegverbreding zijn ook al 30 projecten aangewezen. Probleem is volgens Adema dat het Rijk erg veel tijd nodig heeft om een project te toetsen. Hij pleitte daarom voor het overhevelen van bevoegdheden naar de provincies.

Milieuorganisaties als Natuur en Milieu, Milieudefensie en de Vogelbescherming stelden dat in de Crisis- en herstelwet de zorgvuldigheid uit het oog wordt verloren. Zij sluiten daarmee aan bij kritiek die de Raad van State op het wetsvoorstel heeft gegeven. Zij waarschuwden verder dat sommige bepalingen in strijd zijn met Europese regels. De wet zou bovendien veel open einden kennen, waardoor ook de Tweede Kamer buitenspel zou worden gezet.

Verdeelde reacties

Crisis- en herstelwet

Ondernemersorganisaties vooral positief over wet

Provincies en gemeenten benadrukken traagheid binnen besluitvorming overheid

Milieuorganisaties vrezen schade aan natuur en milieu door onzorgvuldigheid

Raad van State heeft juridische bezwaren

© 2009 FD Mediagroep

Experts vrezen vertraging door Crisiswet

Berentsen, L.

08-10-2009

Pag. 3

Deskundigen: wetsvoorstel kabinet roept complexe juridische vragen op en is op onderdelen strijdig met Europese regels

Laurens Berentsen

Den Haag

Het is nog maar de vraag of de Crisis- en herstelwet zal leiden tot snellere procedures bij de uitvoering van projecten voor infrastructuur, duurzaamheid en woningbouw. De tijdelijke wet roept veel juridische vragen op, waardoor het door het kabinet beoogde doel van versnelling wel eens zou kunnen verkeren in zijn tegendeel, namelijk vertraging.

Die waarschuwing gaven deskundigen gisteren tijdens een hoorzitting van de Tweede Kamer over de Crisis- en herstelwet. De noodzaak om besluitvorming over, en uitvoering van zaken als de bouw van windmolens, de aanleg van wegen en het opknappen van industrieterreinen te versnellen, wordt breed gedeeld. Maar verschillende juristen, planologen en andere experts op het gebied van ruimtelijke ordening zetten er vraagtekens bij of de Crisis- en herstelwet daartoe de geëigende weg is.

Hoogleraar besluitvorming grote infrastructurele projecten Hugo Priemus voorziet dat de wet door zijn tijdelijke karakter voor veel verwarring en overgangsproblemen zal zorgen. Dat leidt tot onzekerheid, met het ontbreken van jurisprudentie, dus tot vertraging, voorspelde Priemus.

Door tempo centraal te stellen zijn kwaliteit van de besluitvorming en financiële risico's uit het oog verloren, meent de autoriteit op het terrein van de volkshuisvesting verder. 'De besluitvorming komt in een deplorabele toestand te verkeren', zegt Priemus.

Bestuursrechtdeskundige Tom Barkhuysen relativeert de tijdwinst die te behalen is door bezwaar- en beroepsprocedures in te korten. Rechtbanken en ook de Raad van State oordelen doorgaans binnen een jaar, stelt hij. Dat kan misschien terug naar tien maanden en in een enkel geval naar een halfjaar, meent de Leidse hoogleraar.

Maar de Crisis- en herstelwet roept volgens Barkhuysen tegelijkertijd complexe juridische vragen op die de kans op vertraging in zijn ogen levensgroot maakt. Dat geldt met name waar spanning zit met Europese regels. 'Als het Europese Hof van Justitie in Luxemburg zich daarover moet uitspreken, kost dat twee tot drie jaar', aldus de hoogleraar.

Milieujurist Kees Bastmeijer voorziet problemen met Europa voor de wijzigingen van de natuurbeschermingswet die in de Crisis- en herstelwet zijn opgenomen. Hij adviseert in navolging van de Raad van State om deze wijzigingen uit de wet te halen.

Onteigeningsadvocaat Hanna Zeilmaker verwijst eveneens naar het advies van de Raad van State bij haar pleidooi om de structurele wijziging van de onteigeningswet uit de Crisis- en herstelwet te halen. Zij waarschuwt dat de procedure zoals het kabinet die voorstelt, ook op het vlak van de onteigening een groot risico voor vertraging in zich bergt.

Positieve geluiden zijn er ook. Hoogleraar gebiedsontwikkeling Friso de Zeeuw prees gisteren de mogelijkheid om ontwikkelingsgebieden aan te wijzen, waar kan worden afgeweken van bestaande regels. Hoogleraar milieurecht en recht van de ruimtelijke ordening Niels Koeman zegt dat zijn positieve grondhouding niet zozeer het wetsvoorstel betreft, als wel iedere poging om de huidige situatie van stroperigheid te doorbreken.

Impuls projecten

Impuls projecten

2010 tot 2014

Wegen en spoor

Aanleg A4 Midden Delfland, A74 bij Venlo Aanpassing A2 bij Maastricht Wegverbreding; A1/A6/A9 Amsterdam-Almere Spoorverdubbeling tussen Amsterdam en Almere Aanleg A4 Midden Delfland, A74 bij VenloWegverbreding N61 Zeeuws-VlaanderenMilieuvriendelijk Zeventig middelgrote windmolenparken Demonstratieproject voor CO2-opslag bij Geleen Versterking kustlijn NoordzeeBouwprojecten Woningbouwprojecten bij Gouda, Den Bosch, Rotterdam en Amsterdam Vernieuwing bedrijfsterrein bij Eindhoven, de Oude Rijnzone

© 2009 FD Mediagroep

'Hier kun je keuzes maken die ertoe doen'

Lucassen, C.

23-10-2009

Pag. 2

Topambtenaar Donné Slangen opereert achter de schermen om infrastructurele projecten te versnellen

Christine Lucassen

Den Haag

Zelf gaat hij meestal met de fiets en de trein naar zijn werk en alleen als een file langer is dan hij verwacht had, windt hij zich erover op.

Als directeur van de projectdirectie Sneller & Beter heeft Donné Slangen (44) minder geduld voor de knelpunten in het vervoerssysteem. 'We moeten eerder helderheid verschaffen aan de samenleving', zegt hij in zijn kantoor bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat.

Nu nog duurt besluitvorming rond complexe infrastructurele projecten gemiddeld veertien jaar. Dat moet naar zeven jaar, adviseerde de commissie-Elverding in april 2008 - vier voor de voorbereidingen en drie voor de aanleg.

Slangen, die sinds 2006 plaatsvervangend directeur marktwerking en decentraal vervoer bij V&W was en daarvoor projectdirecteur OV-chipkaart, had vóór de publicatie van het advies in de wandelgangen al genoeg gehoord om te weten dat hij die kar graag wilde trekken. 'Ik wilde na zeven jaar OV iets anders doen. Dit combineert de vervoerswereld, de verkeerswereld en die van de ruimtelijke ordening', zegt de sociaal geograaf. Hij liet zijn chefs vast weten dat hij geïnteresseerd was. Grijnzend: 'Op de dag van het kabinetsstandpunt ben ik benoemd.'

Stond hij bij het OV meer aan de zijlijn, bij Sneller & Beter heeft hij de touwtjes in handen. Aan hem en zijn team - twintig man sterk plus ruim veertig op projectbasis - de taak de bestuurlijke druk en de ambtelijke onkunde die voor onnodige vertraging zorgen weg te nemen. De topambtenaar is hiervoor betrokken bij de Wet versnelling besluitvorming wegenprojecten en bij de nieuwe Tracéwet, die in 2011 van kracht moet worden. Bovendien adviseerde hij namens het ministerie van V&W over infrastructurele zaken voor de Crisis- en herstelwet. Dit deed hij weliswaar achter de schermen, maar wel met overtuiging.

Kritiek dat de verkorting van de doorlooptijd van infrastructurele projecten met de nieuwe aanpak ten koste gaat van inspraak, is aan Slangen niet besteed. Fel: 'Inspraakprocedures zullen sneller verlopen, maar absoluut niet minder zorgvuldig.'

Debatliefhebber Slangen is stellig: door inspraak open en democratisch te organiseren, kunnen mogelijke tegenstanders meedenken en meewerken. Maar niet tot uit den treure. Hij werkt aan een richtlijn waarin vastgelegd wordt hoe lang partijen erover mogen doen om tot een akkoord te komen. 'Ik vind goed luisteren naar iedereen belangrijk - daarom ben ik bij de overheid gaan werken. Maar ik ben ook een doener. Op een gegeven moment zeg ik: "Nu is de keuze gemaakt en gaan we ervoor."' Wijzend op de eerste spitsstrook, tussen Den Dolder en de Uithof, die in 1996 opende: 'Dat was een idee van de bewoners. Het is iedere keer weer leuk om met energie uit de maatschappij veranderingen te bewerkstelligen.'

Slangen wil ook het bedrijfsleven eerder laten meedenken bij infrastructurele projecten en wil daar ook voor betalen. 'Wanneer je als overheid bepaalde kennis gebruikt en inzet, mag daar best wat tegenover staan.' Hoeveel en onder welke voorwaarden noemt hij 'nog een zoektocht'.

Privé en als ambtenaar wil Slangen het welvaartsniveau behouden en ervoor zorgen dat het hier 'prettig leven' is, benadrukt hij. Zo is hij enthousiast over het plan om in de opleveringstoets voor infrastructurele projecten het effect van zo'n project op de luchtkwaliteit per gebied te bekijken: 'Maar je moet je niet blindstaren op het aantal auto's bijvoorbeeld... Het gaat er ook om wat bijvoorbeeld de industrie en de landbouw in de omgeving doen.'

De wetgeving rondom de opleveringstoets voor geluid en natuur moet nog worden uitgewerkt, voor lucht haakt Sneller & Beter aan bij het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit.

Slangen maakt zich weinig zorgen over mogelijke protesten. Burgers en milieu-organisaties kunnen met de nieuwe aanpak in een vroeg stadium meedenken en, als ze niet tevreden zijn met het resultaat, alsnog naar de rechter stappen. 'Maar de rechter zal anders reageren dan in het verleden, omdat alle belanghebbenden in het project hebben kunnen participeren.'

Eind 2010 zit Slangens baan als directeur bij Sneller & Beter erop. Hij is blij met die beperkte termijn: 'Dat stelt je in staat je eigen doelen te stellen en effectief bezig te zijn. Ik vind het ook prettig me daarover te verantwoorden.' Slangen laat zich niet uit over wat hij daarna gaat doen. Het PvdA-lid wil graag tot zijn zeventigste doorwerken. Alle tijd dus om ook eens in een andere omgeving te werken.

Hoe bewust hij ook voor de overheid heeft gekozen - 'hier komen de belangen bij elkaar en en kun je keuzes maken die ertoe doen' - hij sluit een toekomst in het bedrijfsleven niet uit. 'Aannemers doen tegenwoordig meer dan alleen maar bouwen, en dan is mijn kennis heel waardevol.'

Ook de politiek is een mogelijkheid voor de man die zijn tegenstanders graag debatterend overtuigt. 'Politiek, dat is per definitie het publieke debat aangaan.'

'Inspraakprocedures zullen sneller verlopen, maar absoluut niet minder zorgvuldig'

Donné Slangen wil overleggen, maar met mate. 'Ik ben ook een doener.'

Foto: Hannah Anthonysz

© 2009 FD Mediagroep

Crisis- en herstelwet omarmd en verguisd

Berentsen, L.

10-11-2009

Pag. 4

Laurens Berentsen

De Tweede Kamer behandelt donderdag de Crisis- en herstelwet. De Delftse hoogleraren Hugo Priemus en Friso de Zeeuw staan lijnrecht tegenover elkaar in de discussie over zin en onzin van de wet die wegen- en woningbouw moet versnellen. Een debat.

Delft

Een act voor twee professoren werd het vorige maand in de Tweede Kamer gekscherend genoemd. In een hoorzitting over de Crisis- en herstelwet toont Friso de Zeeuw zich een warm pleitbezorger van de wet waarmee het kabinet wegenaanleg en woningbouw wil versnellen, net als het opknappen van industrieterreinen en het plaatsen van windmolens. In dezelfde hoorzitting maakt Hugo Priemus korte metten met de wet die volgens het kabinet zou bijdragen aan bestrijding van de crisis en herstel van de economie.

De Zeeuw is behalve directeur Nieuwe Marken bij Bouwfonds Ontwikkeling praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling aan de TU Delft. Priemus, emeritus hoogleraar volkshuisvesting, bezet aan dezelfde universiteit de leerstoel grote infrastructurele projecten.

Donderdag behandelt de Tweede Kamer de Crisiswet. Als daarna de Eerste Kamer voortmaakt, kan de wet op 1 januari 2010 van kracht worden, zo hoopt het kabinet. Vanaf dat moment moet een reeks tijdelijke en permanente wetswijzigingen regels vereenvoudigen en juridische procedures bekorten.

In aanloop naar de behandeling van het wetsvoorstel in het parlement willen beide Delftse professoren hun standpunten nog wel een keer tegenover elkaar zetten. Wat volgt is een levendig debat over bestuurlijk onaneren, negen maanden koekhappen en ouwehoerdemocratie.

Volgens De Zeeuw ligt het aan 'de appetijt waarmee je aan de maaltijd begint, hoe je de wet beoordeelt'. Hij heeft grote trek om wetten en regels voor ruimtelijke ontwikkeling, vastgoed en infrastructuur op de helling te zetten. Daar sluit de Crisiswet bij aan. 'Er spreekt een gezindheid uit, een mentaliteitsverandering, die mij goed uitkomt', erkent De Zeeuw.

'Ik ben bang voor mijn spijsvertering', reageert Priemus. Hij vindt het diner eenzijdig samengesteld. De snelheid moet omhoog, maar de kok bekommert zich niet om de ingrediënten kwaliteit en financiën. Van een vlottere aanpak komt bovendien niets terecht, waarschuwt de hoogleraar. Daarvoor worden te veel regels tegelijk veranderd. De verwarring en onzekerheid die daarvan het gevolg zijn, zullen leiden tot vertraging in plaats van versnelling, voorspelt Priemus.

De wet wordt voer voor juristen, daarover zijn de professoren het eens. Net zoals ze beiden vinden dat de wet weinig met de economische crisis heeft te maken. 'De crisis is een mooie aanleiding om de impasse te doorbreken', zegt De Zeeuw. 'En voor juristen is de wet een aardig werkgelegenheidsproject.' Priemus: 'Het kabinet misbruikt de crisis om de boel met grote haast ondersteboven te gooien.'

De regering wijst ontwikkelingsgebieden aan waar overheden vijftien jaar kunnen afwijken van precieze milieunormen. Het milieu mag daar niet onder lijden. Alleen deze maatregel maakt de wet al de moeite waard, vindt De Zeeuw. 'We kunnen in de praktijk testen of zo'n nieuwigheid werkt.'

De strikte en alom aanwezige normen zijn volgens hem een uiting van een risicoaverse maatschappij. Bovendien brengen ze zware onderzoeksverplichtingen met zich mee, zegt hij. 'Effecten moeten tot op de laatste microgram of decibel nauwkeurig worden uitgerekend. Het is een enorm kostenfeest voor onderzoeksbureaus, maar maatschappelijk is het weggegooid geld.'

Priemus zegt dat er in de praktijk meestal sprake is van te weinig en zelden van te veel onderzoek. En wat de normen betreft, die vormen volgens hem in het algemeen een uitdrukking van publieke waarden. Milieu en milieubeweging worden in zijn ogen door de Crisiswet gemarginaliseerd. 'Bouwers en ontwikkelaars willen de binnenbocht nemen, met het idee dat zij wel weten wat goed is voor de mensen. Laten ze hun kunstjes binnen de publieke kaders doen.'

Nee, antwoordt de aangesproken Bouwfonds-directeur, het gaat hem in deze wet niet primair om meer armslag voor commerciële partijen. 'Ik wil juist de beslisruimte van het politieke bestuur vergroten met eenvoudiger regels, minder schijnprecisie en, waar nodig, meer flexibele normen.'

Provincies en gemeenten laten een veer in de nieuwe wet. Zij kunnen tot 2014 niet in beroep bij de bestuursrechter tegen beslissingen van de centrale overheid. Een goede zaak, vindt De Zeeuw. Lagere overheden zijn betrokken bij de politieke besluitvorming; daarna naar de rechter stappen noemt hij 'bestuurlijk onaneren'.

Priemus wijst erop dat decentrale overheden vaak gelijk hebben gehad met hun verzet. Hij wil dat soort 'checks-and-balances' behouden. Evenmin is hij ervan gecharmeerd onderzoek naar alternatieven voor een besluit te beperken, zoals in de wet gebeurt.

Hij is er sowieso niet voor snel definitieve keuzes te maken bij complexe projecten. Die hebben een lange doorlooptijd, waarin de omstandigheden meestal veranderen, betoogt hij. 'Negen maanden koekhappen en dan een voorkeursalternatief kiezen, is bij grote projecten pure flauwekul. Alsof je dan alle zekerheden al hebt.'

'Dit legitimeert de ouwehoer-democratie', roept De Zeeuw. 'Je zult toch een keer tot het puntje moeten komen.' Priemus, lachend: 'Een collega zei ooit: een besluit is een hinderlijke onderbreking van de discussie.' 'Dat is de perfecte weergave van de Nederlandse praktijk', stelt De Zeeuw.

De hoogleraren kunnen elkaar vinden in de constatering dat de besluitvorming te ingewikkeld is geworden. Voor De Zeeuw is de Crisiswet een 'doorwaadbare plaats' op de weg naar vereenvoudiging. 'Het is een brede wet, dus er zitten plekken in waar je kunt verzuipen. Maar ik denk dat we voor 75% de overkant halen.'

'Het is de meest valse start voor verandering die je kunt bedenken', oordeelt Priemus. 'Als we aan de overkant komen, komt dat omdat er zo veel mensen zijn verzopen dat je eroverheen kunt lopen.'

© 2009 FD Mediagroep